fbpx

Baza zadań z chemii

Zadania maturalne z chemii

Zadanie 32. CKE Maj 2020 PR (formuła 2015-2022)

Serotonina, nazywana hormonem szczęścia, powstaje z aminokwasu białkowego – tryptofanu. W pierwszym etapie przedstawionego poniżej ciągu przemian tryptofan ulega reakcji substytucji, w wyniku czego powstaje hydroksylowa pochodna, która następnie przekształca się w serotoninę. W kolejnych przemianach z serotoniny powstaje melatonina.

Oceń, czy podane poniżej informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.W wyniku reakcji dekarboksylacji z serotoniny można otrzymać 5-hydroksytryptofan.PF
2.Serotonina, podobnie jak tryptofan, jest aminokwasem białkowym.PF
3.Cząsteczka związku A zawiera wiązanie amidowe (peptydowe).PF

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wskazanie trzech odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Poprawna odpowiedź
1. – F, 2. – F, 3. – P

Zadanie 29. CKE Maj 2020 PR (formuła 2015-2022)

Benzen łatwo ulega reakcji nitrowania, której produkt może być substratem dalszych przemian. Przykładowo: w środowisku kwasowym nitrobenzen reaguje z chlorkiem tytanu(III) zgodnie z poniższym schematem:

Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna, Warszawa 1998.

 

Organiczny produkt redukcji nitrobenzenu można – za pomocą właściwie dobranego odczynnika – praktycznie całkowicie przeprowadzić w inną pochodną benzenu – anilinę.

Uzupełnij poniższy schemat opisanej reakcji, tak aby otrzymać jonowy skrócony zapis jej równania.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu.
0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Poprawna odpowiedź

Uwaga:

  • Zapis, w którym zdający użył H2O zamiast OH, jest niepoprawny.
  • Zapis, w którym zdający zastąpił anion OHinnym anionem, jest niepoprawny.

Zadanie 30. CKE Maj 2015 PR (formuła 2015-2022)

Poniżej przedstawiono wzory dwóch związków organicznych.

 

Z podanych niżej informacji wybierz i zaznacz te, które są prawdziwe dla związku II.

  1. W wyniku redukcji tego związku wodorem powstaje 3-metylobutan-2-ol.
  2. Po dodaniu tego związku do świeżo strąconego wodorotlenku miedzi(II) i ogrzaniu obserwuje się zmianę zabarwienia zawartości probówki z niebieskiej na ceglastą.
  3. Związek ten powstaje w wyniku utleniania alkoholu II-rzędowego.
  4. Związek ten reaguje bezpośrednio z sodem, w wyniku czego tworzy sól.

Schemat punktowania
1 p. – za poprawne wskazanie dwóch informacji.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Poprawna odpowiedź
1., 3.

Zadanie 28. CKE Maj 2015 PR (formuła do 2015)

W poniższej tabeli zestawiono wartości temperatury wrzenia (pod ciśnieniem 1013 hPa) alkanu, alkanolu, alkanalu i alkiloaminy o zbliżonych masach cząsteczkowych.

Numer związkuWzór związkuMasa cząsteczkowa, uTemperatura wrzenia,°C
ICH3CH2CH344– 42,2
IICH3CH2OH4678,3
IIICH3CHO4420,7
IVCH3CH2NH24516,6

Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 1997.

Opisz przyczynę różnicy temperatury wrzenia alkanu i aldehydu oraz przyczynę różnicy temperatury wrzenia aldehydu i alkoholu. Odnieś się do budowy cząsteczek związków, których wzory wymieniono w tabeli.

Alkan i aldehyd:

…………………………………………………………………………………………..

Aldehyd i alkohol:

…………………………………………………………………………………………..

Schemat punktowania
1 p. – za poprawne wyjaśnienie przyczyny różnicy temperatury wrzenia w obu przypadkach.
0 p. – za poprawne wyjaśnienie przyczyny w jednym przypadku lub błędne wyjaśnienie przyczyny w obu przypadkach albo brak odpowiedzi.

Poprawna odpowiedź
Alkan i aldehyd:
Między cząsteczkami aldehydu zachodzą silniejsze oddziaływania niż między cząsteczkami alkanu, ponieważ w jego cząsteczkach istnieją fragmenty polarne (grupa =CO).

Aldehyd i alkohol:
Między cząsteczkami alkoholu zachodzą silniejsze oddziaływania niż między cząsteczkami aldehydu, ponieważ w cząsteczkach alkoholu istnieją grupy –OH zdolne do tworzenia wiązań wodorowych.

Wskazanie grup funkcyjnych w cząsteczkach aldehydu i alkoholu oraz braku grupy funkcyjnej w cząsteczkach alkanu należy uznać za niewystarczające.

Zadanie 27. CKE Czerwiec 2015 PR (formuła do 2015)

W poniższej tabeli podano wzory czterech związków organicznych.

IIIIIIIV
HCHOCH3CH2CHOCH3COCH2CH3CH3COCH3

Uzupełnij poniższe zdania, tak aby powstały informacje prawdziwe.

  1. Związek I ulega reakcji polimeryzacji, co można opisać równaniem:
  2. Związek IV jest izomerem związku oznaczonego numerem …………………….. i homologiem związku oznaczonego numerem …………………….. .
  3. Związek III powstał w wyniku utleniania alkoholu o wzorze półstrukturalnym (grupowym)
  4. W wyniku redukcji wodorem związku II powstaje alkohol o wzorze półstrukturalnym (grupowym)

2 pkt − za uzupełnienie zdań:

  1. Związek I ulega reakcji polimeryzacji, co można opisać równaniem:
    nCH2O → –(CH2‒O)–n
    lub

    lub
    nCH2O + H2O → HO–(CH2‒O)n–H

  2. Związek IV jest izomerem związku oznaczonego numerem II i homologiem związku oznaczonego numerem III .
  3. Związek III powstał w wyniku utleniania alkoholu o wzorze półstrukturalnym (grupowym)
    CH3CH(OH)CH2CH3 lub CH3CH(OH)C2H5
  4. W wyniku redukcji wodorem związku II powstaje alkohol o wzorze półstrukturalnym (grupowym)
    CH3CH2CH2OH

Za napisanie równania reakcji (uzupełnienie zdania 1.) –
1 punkt; za uzupełnienie zdań 2., 3., i 4. – 1 punkt

Zadanie 30. CKE Maj 2016 PR (formuła 2015-2022)

Aldehyd cynamonowy to związek o wzorze:

Aldehyd ten występuje w przyrodzie w konfiguracji trans.

W celu zbadania właściwości aldehydu cynamonowego wykonano eksperyment, którego przebieg zilustrowano na rysunku.

Porównaj przebieg reakcji w obu probówkach. Dokończ poniższe zdania – wybierz i podkreśl właściwe opisy spostrzeżeń spośród podanych w nawiasach.

  1. Po dodaniu odczynnika do probówki I zaobserwowano, że roztwór bromu (uległ odbarwieniu / zabarwił się na fioletowo / nie zmienił zabarwienia).
  2. W probówce II w wyniku ogrzewania zawiesiny wodorotlenku miedzi(II) z aldehydem cynamonowym powstał (szafirowy roztwór / ceglasty osad / różowy roztwór).

Schemat punktowania
1 p. – za poprawne wskazanie określeń w każdym nawiasie.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Poprawna odpowiedź

  1. Po dodaniu odczynnika do probówki I zaobserwowano, że roztwór bromu (uległ odbarwieniu / zabarwił się na fioletowo / nie zmienił zabarwienia).
  2. W probówce II w wyniku ogrzewania zawiesiny wodorotlenku miedzi(II) z aldehydem cynamonowym powstał (szafirowy roztwór / ceglasty osad / różowy roztwór).

Zadanie 29. CKE Czerwiec 2016 PR (formuła do 2015)

Cyklopentanon można otrzymać w wyniku ogrzewania (w temperaturze ok. 300°C) kwasu heksanodiowego HOOC–(CH2)4–COOH w obecności katalizatora. Produktami ubocznymi reakcji są tlenek węgla(IV) i woda.

Napisz, stosując wzory półstrukturalny (grupowe) związków organicznych, równanie opisanej reakcji. Nad strzałką zaznacz warunki, w jakich ta reakcja zachodzi.

 

……………………………………………………………………………………………………..

 

 

Schemat punktowania
1 p. – za poprawne napisanie równania reakcji z zastosowaniem wzorów półstrukturalnych
(grupowych) lub uproszczonych reagentów organicznych.
0 p. – za błędne napisanie równania reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki
stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) albo brak odpowiedzi.

Poprawna odpowiedź

lub

Zadanie 27. CKE Maj 2016 PR (formuła 2015-2022)

Przeprowadzono ciąg przemian opisany poniższym schematem.

Napisz równanie reakcji prowadzącej do otrzymania produktu A. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.

……………………………………………………………………………………………………..

Schemat punktowania
1 p. – za poprawne napisanie równania reakcji z zastosowaniem wzorów półstrukturalnych (grupowych) związków organicznych.
0 p. – za błędne napisanie równania reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu wzorów) albo brak odpowiedzi.

Poprawna odpowiedź

(CH3)2CHCH2CHO + H(katalizator)→ (CH3)2CHCH2CH2OH

Zadanie 20. CKE Maj 2017 PR (formuła 2015-2022)

Ozon, odczynnik utleniający, ma zdolność rozszczepiania wiązania podwójnego. W niskiej temperaturze ozon szybko przyłącza się do wiązań podwójnych, w wyniku czego daje cykliczne produkty pośrednie, które ulegają przegrupowaniu do ozonków. Ostatecznym efektem reakcji ozonolizy jest rozszczepienie wiązania podwójnego. Każdy z dwóch atomów węgla, pierwotnie związanych wiązaniem podwójnym, w produktach rozszczepienia jest połączony podwójnym wiązaniem z atomem tlenu.

Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2005.

Poniżej przedstawiono wzór półstrukturalny (grupowy) węglowodoru, który poddano ozonolizie.

Podaj nazwy systematyczne końcowych produktów reakcji ozonolizy, której poddano ten węglowodór.

……………………………………………………………………………………………………..

 

Schemat punktowania
1 p. – za poprawne podanie nazw systematycznych dwóch związków – końcowych
produktów reakcji ozonolizy.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Poprawna odpowiedź
butanon i pentanal

Zadanie 29. CKE Czerwiec 2019 PR (formuła 2015-2022)

Aldehydy, w których cząsteczkach nie ma atomów wodoru w położeniu α (atomy wodoru przy atomie węgla związanym z grupą aldehydową), reagują z mocnymi zasadami zgodnie ze schematem:

2RCHO + NaOH → RCOONa + RCH2OH

Podczas tego procesu, zwanego reakcją Cannizzaro, następuje jednoczesne przejście aldehydu w produkty o niższym oraz o wyższym stopniu utlenienia węgla (dysproporcjonowanie lub dysmutacja).

Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger,
Nowoczesne kompendium chemii, Warszawa 2007.

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) lub uproszczony aldehydu, z którego w wyniku reakcji Cannizzaro otrzymano benzenokarboksylan sodu (benzoesan sodu) i fenylometanol (alkohol benzylowy), oraz podaj formalne stopnie utlenienia atomów węgla, które uczestniczą w procesie utleniania i redukcji (przed reakcją i po reakcji).

Wzór aldehydu

 

Stopień utlenienia atomu węgla
w aldehydziew benzoesanie soduw alkoholu benzylowym

Schemat punktowania
1 p. – za poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) lub uproszczonego aldehydu i podanie poprawnych stopni utlenienia atomów węgla.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Poprawna odpowiedź

Wzór aldehydu

 

Stopień utlenienia atomu węgla
w aldehydziew benzoesanie soduw alkoholu benzylowym
(+)I lub (+)1(+)III lub (+)3–I lub –1

  • Wyczyść filtr
  • Dział

  • Poziom

  • Formuła

  • Matury

  • Zadania z kursu